Sports Nutrition: खेळाडूंच्या आहाराचे महत्त्व

उत्कृष्ट खेळाचे प्रदर्शन करणाऱ्या खेळाडूंचा फक्त खेळ चांगला असणे पुरेसे नाही. खेळात उच्च कामगिरी साधण्यासाठी योग्य आहाराची आवश्यकता असते. क्रीडा क्षेत्रात करिअर घडवण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या तरुण खेळाडू आणि त्यांच्या कुटुंबांनी खेळासाठी आवश्यक असणारा विशिष्ट आहार नियोजित करणे आवश्यक आहे. वयाच्या विशिष्ट टप्प्यावर शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यात होणाऱ्या बदलांचा विचार करून आहाराचा समतोल साधला तर खेळात त्याचा फायदा होतो. आंतरराष्ट्रीय धावपटू वडील आणि राष्ट्रीय बास्केटबॉलपटू आईची मुलगी रोमा, जी तुडतुडी आणि ऊर्जा भरलेली आहे, तिने अगदी लहान वयात जलतरणात स्पर्धा जिंकायला सुरुवात केली. तिच्या प्रशिक्षकांना विश्वास होता की ती राष्ट्रीय पातळीवरही यशस्वी होईल. मात्र, अकरा वर्षांच्या रोमाला तिच्या सहलींच्या मानाने लहानखुरी दिसत असल्याने पालकांनी वैद्यकीय चाचण्या करून घेतल्या. चाचण्यांमध्ये कोणतीही शारीरिक कमतरता आढळली नाही, पण तिची मासिक पाळी सुरू न झाल्यामुळे तिचे आई-वडील चिंतित झाले. क्रीडा आहारतज्ज्ञांकडे गेल्यावर त्यांना समजले की रोमाला 'अतिव्यायाम' आणि अपुरे आहार यामुळे समस्या निर्माण झाली आहे. प्रशिक्षक आणि पालकांनी आहारात आवश्यक बदल करून रोमाला योग्य मार्गावर आणले. सहा महिन्यांच्या प्रयत्नानंतर तिच्या आरोग्यात सुधारणा दिसू लागली, पण तिची मासिक पाळी सुरू होण्यासाठी दोन-अडीच वर्षे लागली. आहारतज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनामुळे रोमाने खेळात यश मिळवले आणि तिच्या अनुभवाने अनेकांना प्रेरित केले.

लॉन टेनिस खेळणारी मनीषा, जेव्हा स्पर्धात्मक प्रगती करू लागली, तेव्हा तिचे पालक तिला क्रीडा आहारतज्ज्ञांकडे घेऊन गेले. रक्तचाचणीमध्ये मनीषामध्ये रक्तातील साखरेचे प्रमाण जास्त आढळले. यामुळे दीर्घकालीन आरोग्य समस्यांचा धोका वाढतो. योग्य वेळी लक्षात घेतल्यामुळे मनीषाला तिचा खेळ चालू ठेवता आला. क्रीडा आहारतज्ज्ञांनी खेळाडूंमध्ये मधुमेह, उच्च कोलेस्टेरॉल यांसारख्या समस्यांवर लक्ष केंद्रित केले. २०१८ मध्ये 'स्पोर्ट्स ऑथोरिटी ऑफ इंडिया'ने 'स्पोर्ट्स सायन्स'च्या तज्ज्ञांची नियुक्ती केली. अपूर्वा सुर्वे या तज्ज्ञाने छत्रपती संभाजीनगरच्या केंद्रांमध्ये काम सुरू केले. तिथे १५ ते १८ वयोगटातील २०० खेळाडूंना योग्य आहाराबद्दल माहिती देण्यात आली. सरावाच्या आधी, दरम्यान आणि नंतर योग्य आहार घेण्याबाबत जागरूकता वाढवली गेली. अपूर्वाने तपशीलवार आहारतक्ते तयार केले आणि खेळाडूंना योग्य आहार घेण्यास प्रवृत्त केले. आजही या तक्त्यांचा उपयोग केला जातो, ज्यामुळे खेळाडूंच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा झाली आहे.