Bookmark:मुक्त माध्यमांतील मजेदार किस्से

मुक्त माध्यमे राजकीय नेत्यांच्या उत्तरदायीत्त्वाची जाणीव करून देण्यास किती महत्त्वाची आहेत, याचे उदाहरण ब्रिटनमधील नेत्यांच्या मुलाखतींमधून येणारे किस्से दर्शवतात. इंग्लंडच्या राजकारणात गेल्या दहा वर्षांत सात पंतप्रधान बदलले आहेत, हे एक विचित्र वास्तव आहे. या काळात पंतप्रधानांपासून विरोधी पक्षांच्या नेत्यांपर्यंतच्या मुलाखतींचे कार्यक्रम प्रचंड गाजले आहेत. बीबीसीचे पत्रकार रॉब बर्ली यांनी या गमतीशीर किस्स्यांना एकत्र करून पुस्तकात मांडले आहे. हे किस्से वाचताना इंग्लंडच्या राजकीय संस्कृतीचीही माहिती मिळते. २०१९च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत बोरिस जॉन्सन यांचा विजय महत्त्वाचा ठरला. जॉन्सन यांनी अनेक टीव्ही वाहिन्यांना मुलाखती दिल्या, परंतु निवडणुकीच्या काळात पत्रकारांना त्यांची वेळ मिळवण्यात अडचणी आल्या. आय टीव्हीवरील 'गुड मॉर्निंग ब्रिटन' कार्यक्रमात संपादक निल थॉप्सन जॉन्सन यांच्यावर लक्ष ठेवून होते. एकदा जॉन्सन डेअरीला भेट देणार असल्याची माहिती मिळाल्यावर पत्रकार जोनाथन स्वेन तिथे पोहोचले. जॉन्सन दूध भांडी उचलत असताना स्वेन यांनी त्यांना प्रश्न विचारला, 'पंतप्रधान महोदय, मुलाखत देणार आहात का?' जॉन्सन यांचे सहायक कॅमेरा झाकण्याचा प्रयत्न करत होते, पण स्वेन यांनी प्रश्न विचारणे थांबवले नाही. अखेर जॉन्सन मागील दाराने निसटले, आणि या घटनेचा थेट प्रसार झाला. इंग्लंडमधील पत्रकारिता आणि राजकारण यांचा हा एक महत्त्वाचा भाग आहे. युरो स्वीकारण्याच्या चर्चेत उपपंतप्रधान मायकेल हेसेल्टाइन आणि आरोग्यमंत्री स्टीफन डोरेल यांची मुलाखतही चर्चेत राहिली. डोरेल यांनी चुकून 'सर्वमत घेतल्याशिवाय युरो स्वीकारणार नाही' असे सांगितले, ज्यामुळे त्यांना अनेक फोन आले. इंग्लंडच्या राजकारणात पत्रकारिता आणि राजकीय नेत्यांचे संबंध कसे असतात, हे या घटनांमधून स्पष्ट होते. मार्गारेट थॅचर यांच्या मंत्रिमंडळातील अर्थमंत्री निगेल लॉवसन यांनी राजीनामा दिल्यावर वॉल्डन यांचा प्रश्न थॅचर यांना चांगलाच चकित करणारा ठरला. थॅचर यांना वॉल्डनच्या प्रश्नांची अपेक्षा नव्हती, पण त्यावर त्यांनी गोंधळलेल्या स्वरात उत्तर दिले. इंग्लंडच्या राजकीय इतिहासात या मुलाखतीचा महत्त्वाचा ठसा आहे. प्राध्यापक पिटर बुल यांनी राजकीय नेत्यांच्या प्रश्नांना उत्तर देण्याच्या पद्धतींचा अभ्यास केला आहे. ९०च्या दशकात नेते ४५ टक्के प्रश्नांची उत्तरे देत होते, तर आता हे प्रमाण २५ टक्क्यांपर्यंत खाली आले आहे. आपल्या देशात, सर्वोच्च पदावर राहून पत्रकार परिषदेला न जाता 'मन की बात' मांडण्याचा विश्वविक्रम लवकरच होणार आहे. इंग्लंडमध्ये निर्भीड पत्रकारांनी पंतप्रधानांपासून विरोधी पक्षाच्या नेत्यांपर्यंत अनेकांना प्रश्न विचारले आहेत. आपल्याकडे टीव्ही चर्चांमध्ये सत्ताधारी आणि विरोधी पक्षाचे नेते एकाच खुर्चीत बसतात, तर इंग्लंडमध्ये 'सोफा चॅट' कार्यक्रमात दोन्ही पक्षांचे नेते एकत्र बसून चर्चा करतात. अँड्र्यू मार यांच्या कार्यक्रमात जॉन्सन आणि मिलिबँड यांच्यातील वादामुळे प्रेक्षकांना हास्याचा अनुभव आला. राजकारण्यांच्या मुलाखतींचा वळण कसा असेल, हे सांगणे कठीण आहे. टोनी ब्लेयर यांची मुलाखत घेताना पत्रकार जोनाथन डिंबलबाय यांनी इराक युद्धाबद्दल प्रश्न विचारला, ज्यामुळे इंग्लंडच्या हितांच्या संदर्भात चर्चा झाली. इंग्लंडच्या राजकारणात पत्रकारिता आणि राजकीय नेत्यांचे संबंध कसे असतात, हे या घटनांमधून स्पष्ट होते.