Demand for Railway Line: तुळजापूर रेल्वे मार्गाची मागणी

सोलापूर – तुळजापूर रेल्वे मार्गाची मागणी १९१३ साली निजामाकडे करण्यात आली होती. आता २०२६ च्या जुलै महिन्यात या मार्गाचे सर्वेक्षण करण्यास मान्यता मिळाली आहे. हे दर्शवते की, सरकारच्या विकासाच्या दृष्टिकोनात किती दीर्घ आणि कठोरता आहे. मराठवाड्यात ५५० हून अधिक निजामकालीन शाळा इमारती आहेत, ज्यांच्या दुरुस्तीची मागणी दर दोन वर्षांनी केली जाते. याबाबत मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत चर्चा होते, परंतु त्यावर काहीही कार्यवाही होत नाही. २०२३ मध्ये सिंचन प्रकल्पासाठी १३ हजार कोटी रुपयांची तरतूद मंजूर करण्यात आली होती, परंतु ती फक्त कागदावरच राहिली. गेल्या २५ वर्षांत या भागात तीन वेळा दुष्काळ, १३ वेळा गारपीट आणि १० वर्षे अतिवृष्टी झाली आहे. यामुळे राजकीय परिस्थितीवर परिणाम झाला आहे. अभिजीत दिपके आणि मनोज जरांगे हे दोन्ही आंदोलक या परिस्थितीवर आवाज उठवतात, परंतु त्यांच्या कार्यपद्धतीत आणि विचारधारेत फरक आहे. या भागातील तरुण मुले पोलीस भरतीसाठी आणि अग्निवीर होण्यासाठी धडपडतात, त्यामुळे भरतीची बाजारपेठ तयार झाली आहे. या भागातील तरुणांनी आपल्या आई-वडिलांचे कष्ट पाहिले आहेत आणि आत्महत्येसारख्या गंभीर समस्यांचा सामना केला आहे. आत्महत्यांचा दर दिवसेंदिवस वाढत आहे, त्यामुळे सरकारविरोधात प्रश्न विचारण्याची हिम्मत वाढत आहे. दिपके आणि जरांगे हे केवळ चेहरे आहेत, परंतु त्यांच्या मागे असलेला रोष व्यवस्थेतील अनागोंदीमुळे आहे. सेतू माधवराव पगडी यांनी एक उदाहरण दिले आहे, जिथे निजाम सरकारच्या काळात एका तहसीलदाराची नेमणूक करण्यासाठी ३० हजार रुपयांचा नजराणा घेण्यात आला होता. यामुळे प्रशासकीय कार्यप्रणालीतील दोष स्पष्ट होतात. सरकारला सांगता येईल का की, कोणत्या तालुक्यातील कारभार योग्य आहे? प्रशासनातील असंतोष वाढत आहे.

शिक्षण व्यवस्थेतील अपयशामुळे तरुणांची निराशा वाढली आहे. 'नीट' आणि 'जेईई'मध्ये कष्ट करूनही अनेक मुले डॉक्टर किंवा इंजिनिअर बनू शकले नाहीत. शहरातील गल्ल्यांमध्ये स्पर्धा परीक्षांच्या ताणात अडकलेले आहेत. शिक्षण घेतलेल्या मुलांना कौशल्य मिळत नाही, तर त्यांना फक्त राजकारणातील वादविवाद ऐकायला मिळतात. यामुळे त्यांच्यात असंतोष निर्माण होतो. शिक्षणाच्या माध्यमातून पैसे कमवण्याचे मार्ग अधिक आकर्षक आणि अवैध असल्याचे त्यांना लक्षात येते. त्यामुळे नैराश्य वाढते, आणि हे नैराश्य फक्त जेन-झी पिढीतच नाही, तर सर्वत्र आहे. 'जंतरमंतर'वर तरुणांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या आहेत. दिपके यांच्या आंदोलनात ही भावना स्पष्टपणे दिसते. तरुणांनी आपल्या भविष्याचा शोध घेण्यासाठी दरवाजा कोणता आहे, याचा विचार सुरू केला आहे. आरक्षणाच्या मागणीसाठी जरांगेच्या नेतृत्वाखाली लोंढा धडका मारतो आहे. या आंदोलनामुळे तरुणांना व्यवस्थेतील दोषांचा शोध घेण्याची प्रेरणा मिळाली आहे. जेव्हा हे आंदोलन प्रादेशिक पातळीवर येईल, तेव्हा ते अधिक प्रभावी होईल. शिक्षण संस्थांचे व्यवस्थापन आणि राजकारणी यांच्यापर्यंत प्रश्न पोहोचतील, तेव्हा ते अधिक तीव्र होतील.