Education Reform Needed:शिक्षण सुधारणा आवश्यक आहे

देशभरातील विद्यार्थ्यांनी शिक्षण व्यवस्थेतील विविध मुद्द्यांवर आवाज उठवला आहे. या आंदोलनामुळे परीक्षा, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व यांसारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर सरकारने काही ठोस पावले उचलली आहेत. उदाहरणार्थ, सार्वजनिक परीक्षा सुधारणा विधेयक २०२६, नंदन नीलेकणी यांच्या नेतृत्वाखालील परीक्षा सुधारणा टास्क फोर्स, आणि परीक्षा व्यवस्थेत तंत्रज्ञानाचा वापर यांसारख्या उपक्रमांची सुरुवात झाली आहे. तथापि, केवळ परीक्षा पद्धतीत बदल करणे हे पुरेसे नाही. भारताला कोणत्या प्रकारचे विद्यार्थी घडवायचे आहेत, हा मुख्य प्रश्न आहे. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० ने या प्रश्नाचे उत्तर देण्याचा प्रयत्न केला आहे, पण त्याची अंमलबजावणी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जोपर्यंत परीक्षा, मूल्यमापन आणि अध्यापन पद्धती कौशल्याधारित आणि विद्यार्थीकेंद्रित होत नाहीत, तोपर्यंत धोरणातील उद्दिष्टे कागदावरच राहतील. आजच्या शाळांमधील जनरेशन अल्फा विद्यार्थी उद्याच्या भारताचे नागरिक, संशोधक, उद्योजक आणि धोरणकर्ते असतील. त्यामुळे त्यांच्या शिक्षणात आवश्यक बदल करणे अत्यावश्यक आहे.

सोनम वांगचुक यांच्या मते, भारतातील परीक्षा पद्धती विद्यार्थ्यांच्या बुद्धिमत्ता किंवा सर्जनशीलतेवर नाही, तर कोचिंग आणि पाठांतरावर आधारित आहे. उदाहरणार्थ, अभियांत्रिकी प्रवेश परीक्षेत विद्यार्थ्यांना बहुपर्यायी प्रश्न विचारण्याऐवजी, त्यांना वास्तविक अभियांत्रिकी कौशल्ये दर्शविणारी कार्ये दिली पाहिजेत. यामुळे विद्यार्थ्यांची खरी क्षमता समोर येईल. समान काठिण्य पातळी असलेले प्रश्नपत्रिका तयार करणे हे देखील एक उत्तम उपाय आहे. यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याला एकच प्रश्नपत्रिका देण्याऐवजी, समान काठिण्य पातळीच्या अनेक प्रश्नपत्रिका दिल्यास, पाठांतरावर आधारित कोचिंगचे प्रभाव कमी होईल. प्रवेश प्रक्रियेत विद्यार्थ्यांच्या तार्किक विचारशक्ती, सर्जनशीलता, प्रात्यक्षिक कौशल्ये आणि मागील कामगिरीचे मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे. आजही अंतिम परीक्षेवर अधिक भर दिला जातो, परंतु विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे मूल्यांकन सातत्यपूर्ण मूल्यमापन, प्रकल्पाधारित शिक्षण आणि प्रत्यक्ष कामगिरीच्या आधारे केले पाहिजे. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षण प्रक्रियेला चालना मिळेल.