President's Train Journey:राष्ट्रपतींच्या रेल्वे प्रवासामागची अदृश्य सुरक्षा व्यवस्था

राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांनी ४ ऑगस्ट २०२६ रोजी ओडिशातील भुवनेश्वर ते ब्रह्मपूर या १७० किमीच्या प्रवासात ‘विशेष राष्ट्रपती रेल्वे’चा वापर केला. या ताफ्यात तीन रेल्वेगाड्या समाविष्ट होत्या, ज्यात एक पायलट रेल्वे, एक विशेष रेल्वेगाडी आणि एक एस्कॉर्ट रेल्वेगाडी होती. या प्रवासामुळे भारतीय रेल्वेच्या सुरक्षा, तांत्रिक आणि प्रशासकीय प्रणालीचे महत्त्व स्पष्ट झाले. सामान्यतः, राष्ट्रपतींचा ताफा म्हणजे हवाई दलाचे विमान किंवा मोटारींचा ताफा, परंतु या प्रवासाने रेल्वेच्या सुरक्षेच्या बाबतीत एक वेगळा दृष्टिकोन दिला. रेल्वेच्या व्हीव्हीआयपी मूव्हमेंट प्रोटोकॉलनुसार, राष्ट्रपतींच्या रेल्वेगाडीच्या सुरक्षिततेसाठी संपूर्ण सुरक्षा कवच तयार केले जाते. या प्रवासात रेल्वे ट्रॅक सुरक्षित असल्याची खातरजमा करण्यासाठी पायलट गाडी धावते, जी संभाव्य अडथळ्यांची पूर्वसूचना देते. याशिवाय, स्टँडबाय ट्रेन देखील सज्ज ठेवली जाते, जी आपत्कालीन परिस्थितीत तात्काळ वापरता येते. या सर्व गोष्टींमुळे राष्ट्रपतींच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले जाते.

भुवनेश्वर आणि ब्रह्मपूर स्थानकांवरील प्लॅटफॉर्म १ आणि २ राष्ट्रपतींच्या आगमनासाठी पूर्णपणे राखीव ठेवण्यात आले होते. सामान्य प्रवाशांना पर्यायी प्लॅटफॉर्मवर वळवले गेले आणि सीसीटीव्ही निरीक्षण वाढवले गेले. रेल्वे सुरक्षा दल, सरकारी रेल्वे पोलीस, राज्य पोलीस आणि गुप्तचर यंत्रणा संयुक्तपणे सुरक्षा व्यवस्थापन करतात. ड्रोन तंत्रज्ञानामुळे व्हीव्हीआयपी सुरक्षेचे स्वरूप बदलले आहे, ज्यामुळे संबंधित मार्गावर नो-फ्लाय आणि नो-ड्रोन झोन लागू केला जातो. याशिवाय, ट्रॅकच्या दोन्ही बाजूंना अँटी-सॅबोटाज पथके गस्त घालतात. १९८४ नंतरच्या काळात पंतप्रधानांच्या सुरक्षेसाठीही अशाच प्रकारच्या पायलट आणि एस्कॉर्ट रेल्वे व्यवस्थांचा वापर करण्यात आला आहे. भारतीय रेल्वेच्या डायरेक्टरेट ऑफ सेफ्टी आणि व्हीव्हीआयपी मूव्हमेंट मॅन्युअलमध्ये यासाठी स्वतंत्र कार्यपद्धती अस्तित्त्वात आहे.