British Government Loan: १०९ वर्षांनी भारतीय व्यापाऱ्याने पाठवली नोटीस

स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतात बँकिंग व्यवस्था आजच्या प्रमाणे विकसित नव्हती. त्या काळात खासगी सावकार आणि व्यापारी हे कर्ज मिळवण्याचे प्रमुख स्रोत होते. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, त्या काळात राजे आणि महाराजे देखील सावकारांकडून कर्ज घेत होते. याच काळात, १५० वर्षे भारतावर सत्ता गाजवणाऱ्या ब्रिटिश सरकारला देखील भारतीय सावकारांनी कर्ज दिल्याचे दस्तऐवज सापडले आहेत. मध्य प्रदेशातून आलेल्या एका प्रकरणात, पहिल्या महायुद्धाच्या काळात ब्रिटिश सरकारला एका व्यापाऱ्याने ३५,००० रुपयांचे कर्ज दिले होते. आता, १०९ वर्षांनंतर, ब्रिटिश सरकारला हे कर्ज परत करण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

पहिल्या महायुद्धाच्या काळात (१९१४-१९१८) ब्रिटिश सरकारने भारतातून मोठ्या प्रमाणात कर्ज घेतले होते, जे सैनिक, दारूगोळा आणि इतर खर्चासाठी वापरले गेले. १९१७ मध्ये, सिहोरचे तत्कालीन नगर सेठ जुम्मा लाल रुठिया यांनी भोपाळ संस्थानातील ब्रिटिश प्रशासकीय खर्चासाठी ३५,००० रुपये कर्ज म्हणून दिले होते. या कर्जाचे आजचे मूल्य महागाईच्या दरानुसार कोट्यवधी रुपयांपर्यंत पोहोचते. १९३७ मध्ये सेठ जुम्मा लाल यांचे निधन झाले, पण त्यांच्या कुटुंबाने या कर्जाशी संबंधित मूळ दस्तऐवज जतन केले होते. अलीकडेच, जुम्मा लाल यांचे नातू नगर सेठ विनय रुठिया आणि विवेक रुठिया यांना या ऐतिहासिक कर्जाची कागदपत्रे सापडली.