Generation Classification:पिढ्यांचे वर्गीकरण कोणी आणि का केले?

‘Gen Beta’ ही नवीन पिढी २०२५ ते २०३९ या कालखंडात जन्माला येणार आहे. या पिढीचे पालक जनरेशन Y (मिलेनियल्स) आणि जनरेशन Z या पिढीतील असतील. २०३५ पर्यंत या पिढीचा जागतिक लोकसंख्येत १६% हिस्सा असेल. पिढ्यांचे वर्गीकरण ही एक समाजशास्त्रीय संकल्पना आहे, ज्यामध्ये विशिष्ट कालावधीत जन्मलेल्या लोकांना त्यांच्या सामूहिक अनुभव, मूल्ये आणि सांस्कृतिक प्रभावांच्या आधारावर गटबद्ध केले जाते. या वर्गीकरणाचा उपयोग समाजशास्त्र, विपणन आणि सांस्कृतिक अभ्यासांमध्ये वयोगटांच्या गतीशास्त्राला समजून घेण्यासाठी केला जातो. २० व्या शतकात पिढ्यांच्या विश्लेषणाची सुरुवात झाली, ज्यावर समाजशास्त्रज्ञ आणि तत्त्वज्ञांच्या संशोधनाचा प्रभाव होता. या संकल्पनेची मांडणी या विचारावर आधारित आहे की, विशिष्ट कालावधीत जन्मलेले लोक त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाच्या सामाजिक, राजकीय आणि आर्थिक घटनांचा अनुभव घेतात, ज्यामुळे त्यांचे मूल्ये आणि दृष्टिकोन तयार होतात.

पिढ्यांचे वर्गीकरण करण्यासाठी जर्मन समाजशास्त्रज्ञ कार्ल मॅनहाइम यांनी १९२८ साली ‘द प्रॉब्लेम ऑफ जनरेशन्स’ या शोधनिबंधात ‘पिढीची जाणीव’ (generational consciousness) ही संकल्पना मांडली. मॅनहाइम यांच्या मते, समान वयोगटातील व्यक्ती त्यांच्या प्रारंभिक काळात सामूहिकपणे अनुभवलेल्या ऐतिहासिक घटनांमुळे कशा प्रकारे घडतात यावर त्यांनी भर दिला. पिढी म्हणजे केवळ वयोगट नाही, तर ती समान सामाजिक आणि ऐतिहासिक संदर्भांनी घडलेली एक गटश्रेणी असते. युद्ध, क्रांती किंवा तांत्रिक प्रगती यांसारख्या घटनांनी पिढीची ओळख तयार करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. पिढ्यांमधील भिन्नता आणि समाजावर होणाऱ्या त्यांच्या परिणामांचे आकलन करण्यासाठी मॅनहाइम यांनी समाजशास्त्रीय दृष्टिकोन प्रदान केला.