Defiance Against British Rule: यावलीतील नागरिकांचा इंग्रजांवर प्रखर प्रतिवाद

गजानन मोहोड, अमरावती: यावली (शहीद) या गावाने राष्ट्रभक्तीच्या गोड गोष्टींचा इतिहास जपला आहे. राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराजांची जन्मभूमी असलेल्या या गावाने ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध तीन वेळा लढा दिला आहे. १९२०-२१ च्या असहकार आंदोलनानंतर, १९३० मध्ये जंगल सत्याग्रहात वीर लक्ष्मणराव पाचघरे यांचा सहभाग होता. या सत्याग्रहामुळे त्यांना सश्रम कारावासाची शिक्षा झाली आणि तुरुंगातच त्यांचा मृत्यू झाला. १९४२ मध्ये, मोतीरामजी पाचघरे, कृष्णराव पवार, बळीरामजी बोराडे, राजारामजी औरंगपुरे, गणपतराव यावले, जयरामजी बडोणे आणि तुळशीरामजी तडस यांसारख्या हुतात्म्यांनी बलिदान दिले. १५ ऑगस्ट १९४२ रोजी माहुली जहागीर पोलिस ठाण्यासमोर सत्याग्रह करण्यात आला. त्यानंतर नागपंचमीच्या दिवशी, १६ ऑगस्ट रोजी यावलीतील नागरिकांनी दंड न भरण्याचा ठराव केला. १७ ऑगस्ट रोजी इंग्रजी कुमक गावात धडकली, परंतु गावकऱ्यांनी त्यांना कोणताही प्रतिसाद दिला नाही. इंग्रजांच्या सूडाची भीती असल्याने गावकऱ्यांनी गोफण, कुन्हाड, भाले, तलवारी आणि महिलांनी उकळते पाणी, तेल, मिरची पूड तयार ठेवली होती. लढ्याचे नेतृत्व पंजाबराव यावलीकर यांनी केले. दुसऱ्या दिवशी, माहुली पोलिस ठाण्याचा ताबा घेण्यासाठी वाघोली, विठ्ठलापूर, नरसिंगपूर येथील दीड हजारांवर देशभक्त पंजाबरावांना एकत्र आले. १८ ऑगस्टला डीएसपी प्रंट, कलेक्टर सार्जंट क्वीन, पोलिस पाटील आनंद पाटील आणि कमिशनर मेल्डम गावात आले आणि लाठीमार सुरू केला, परंतु गावकऱ्यांनी दगडांनी प्रत्युत्तर दिले. इंग्रजांचा टिकाव लागला नाही आणि या संघर्षात यावली गावाने विजय मिळवला. पळालेल्या इंग्रजांनी काही वेळात पुन्हा गावाकडे चाल केली. त्यांनी राष्ट्रध्वज पळवला, तेव्हा राजाराम पाचघरे इंग्रजांवर तुटून पडले आणि इंग्रजांनी गोळीबार सुरू केला. लढ्याचे नेतृत्व केल्यामुळे पंजाबराव आणि विश्वासराव यांची इस्टेट लिलावात काढली गेली. पंजाबरावांवर १,००० रुपयांचा दंड आणि पाच वर्षांची सक्तमजुरीची शिक्षा ठोठावली गेली.

यावलीतील लक्ष्मणराव पाचघरे हे १९३० च्या सत्याग्रहात सहभागी झाले होते आणि त्यांचा तुरुंगात मृत्यू झाला. बळीरामजी बोराडे, तुळशीराम तडस, मोतीराम पाचघरे, राजारामजी औरंगपुरे, कृष्णराव पवार हे १९४२ च्या गोळीबारात शहीद झाले. जयरामजी बडोणे आणि गणपतराव यावले यांना तुरुंगात मृत्यू पत्करावा लागला. याशिवाय ३२ लोकांना गोळ्या लागल्या, ७२ जखमी झाले, तर १५० लोकांवर खटले भरले गेले. ९ महिने ते साडेआठ वर्षे तुरुंगवासाची शिक्षा झाली. यावलीच्या या ऐतिहासिक लढ्यात अनेकांनी प्राणाची बाजी लावली.