New Publisher's Awareness:जबाबदारीच्या जाणिवेतून प्रकाशकाचा प्रवास

अविनाश रामचंद्र काळे यांचे पुस्तक प्रकाशन क्षेत्रातील एक महत्त्वाचे टोक आहे. त्यांची जाणीव आहे की पुस्तक हे एक दीर्घकालीन ठेवा असतो. १९८५ साली एफवायबीएचा अभ्यास करत असताना त्यांनी प्रकाशक बनण्याची इच्छा व्यक्त केली. त्यांचा प्रवास ट्रेडल मशीन ऑपरेटरपासून प्रकाशक बनण्यापर्यंतचा आहे. वडिलांच्या खिळे जुळणीच्या कामात त्यांनी लहानपणापासूनच मुद्रण क्षेत्रात काम केले. वडिल रामचंद्र नारायण काळे हे त्या काळातील एक प्रसिद्ध मुद्रितशोधक होते. शालेय वयात वडिल आणि मामा यांच्यातील वैचारिक चर्चांनी त्यांना प्रेरित केले. पुढे त्यांनी मुद्रणालयात काम करताना तांत्रिक ज्ञान मिळवले, पण त्यांना हे लक्षात आले की तांत्रिक काम त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग नाही. त्यामुळे त्यांनी प्रकाशन क्षेत्रात करिअर घडवण्याचा विचार केला. १९८८ ते २००३ या काळात त्यांनी अनेक प्रसिद्ध प्रकाशकांकडे मुद्रितशोधक म्हणून काम केले. या काळात त्यांनी सुमारे साडेसात हजार पुस्तकांचे संपादन केले. २००५ मध्ये नितीन कोतापल्ले यांच्यामुळे संपादक बनण्याची संधी मिळाली. या अनुभवामुळे त्यांना सामाजिकशास्त्राच्या विषयात गाढा रस निर्माण झाला. मराठी प्रकाशन व्यवसायात अनेक दिग्गज प्रकाशक कार्यरत आहेत, त्यामुळे त्यांनी वेगळा विचार करायला सुरुवात केली. त्यांनी पत्नी प्रणतीच्या सहकार्याने 'सुनिधी पब्लिशर्स'ची स्थापना केली. पुस्तक निर्मितीच्या कौशल्यांचा वापर करून त्यांनी प्रकाशन क्षेत्रात एक वेगळा ठसा निर्माण करण्याचा विचार केला. 'सुनिधी' म्हणजे सुवर्ण ठेवा, असे त्यांनी ठरवले. प्रकाशनाच्या चार विभागांत काम करणार्‍या या संस्थेने पारंपरिक पद्धतींमध्ये नवीनता आणण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी प्रकाशकीय सेवा, पुस्तक विक्री-वितरण आणि सामाजिक देखभाल यावर लक्ष केंद्रित केले. स्थानिक आणि राष्ट्रीय स्तरावर अनेक प्रकाशकांना या सेवांची आवश्यकता होती. लेखकांच्या प्रकाशन प्रस्तावांचे मूल्यांकन, अनुवाद, संपादन, टाइपसेटिंग यांसारख्या सेवा देण्याची कल्पना त्यांना सुचली. यामुळे अनेक महत्त्वाच्या पुस्तकांचे अनुवाद करण्यात आले. 'सुनिधी पब्लिशर्स'ने सेज पब्लिकेशन्सच्या सहकार्याने सामाजिकशास्त्राच्या अनेक महत्त्वाच्या ग्रंथांचे अनुवाद केले. या अनुवादामुळे अनेक संज्ञा आणि सिद्धांत मराठी भाषेत आणले गेले. यामध्ये 'भारत अमुचि माता', 'अर्थसूत्र', 'फिरस्ता भारत' यांसारखी महत्त्वाची पुस्तके समाविष्ट आहेत. प्रकाशक म्हणून त्यांनी वाचकांच्या गरजांचा विचार करून पुस्तक निर्मिती केली. त्यांनी विविध विषयांवरील पुस्तकांचे प्रकाशन केले, ज्यामध्ये विज्ञान, तत्त्वज्ञान, इतिहास, अध्यात्म यांसारख्या विषयांचा समावेश आहे. या कामामुळे अनेक महत्त्वाचे लेखक त्यांच्या प्रकाशनात सामील झाले. गेल्या तेरा वर्षांत त्यांनी भारतीय राज्यघटनेतील मूल्यव्यवस्था, अर्थशास्त्र, संस्कृतीचे अर्थशास्त्र यांसारखी वाचकप्रिय पुस्तके प्रकाशित केली. प्रकाशन व्यवसायात अनेक आव्हाने असतात, परंतु त्यावर मात करण्यासाठी त्यांनी नवे उपाय शोधले आहेत. पारंपरिक पद्धतींमध्ये आता पुस्तकविक्री होत नाही, त्यामुळे त्यांनी नव्या तंत्रज्ञानाचा वापर करून पुस्तकविक्रीची पद्धत विकसित करण्याचा विचार केला आहे.