Ustad Bismillah Khan: उस्ताद बिस्मिल्ला खान : शहनाईवादक

शहनाई हा एक अद्वितीय वाद्यप्रकार आहे, जो सामान्यतः विवाहसमारंभ आणि धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये वाजवला जातो. तथापि, उस्ताद बिस्मिल्ला खान यांनी आपल्या अप्रतिम वादनकौशल्याने या वाद्याला भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या शिखरावर नेऊन ठेवले. त्यांच्या सुरांमध्ये एक अद्भुत संगम होता, ज्यात अध्यात्म, भक्ती, भारतीय संस्कृती आणि मानवी भावनांचा समावेश होता. बिस्मिल्ला खान यांचा जन्म २१ मार्च १९१६ रोजी बिहारमधील डुमराव येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव कमरुद्दीन खान होते आणि ते एक दरबारी संगीतकारांच्या कुटुंबात जन्मले. लहानपणापासूनच त्यांना संगीताचे संस्कार मिळाले, ज्यामुळे त्यांचा वाद्यकौशल्यात विशेष प्रगती झाली. त्यांचे काका अली बक्ष हे वाराणसीतील प्रसिद्ध काशी विश्वनाथ मंदिरात शहनाई वाजवायचे, आणि त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली बिस्मिल्ला खान यांनी शहनाई वादनाचे शिक्षण घेतले. कठोर रियाजामुळे त्यांनी शहनाईच्या सादरीकरणाला एक नवा आयाम दिला, ज्यामुळे त्यांची लोकप्रियता वाढली.

१९३७ मध्ये कोलकात्यात झालेल्या अखिल भारतीय संगीत संमेलनात त्यांनी वाजवलेली शहनाई संपूर्ण देशात प्रसिद्ध झाली. त्यानंतर आकाशवाणीवरील कार्यक्रम, ध्वनिमुद्रण आणि विविध संगीत मैफिलींमुळे त्यांची ओळख अधिक व्यापक झाली. बिस्मिल्ला खान यांच्या सुरेल शहनाईने भारतीय संगीताला एक नवीन दिशा दिली. ते कट्टर धार्मिक मुस्लिम होते, परंतु त्यांच्या जीवनात सर्वधर्मसमभावाचे दर्शन घडले. त्यांनी हिंदू मंदिरांमध्ये धार्मिक विधींमध्ये शहनाई वाजवली आणि मुस्लिम परंपरांचा आदर राखला. त्यामुळे त्यांना राष्ट्रीय एकात्मता आणि धार्मिक सलोख्याचे प्रतीक मानले जात होते. भारताच्या स्वातंत्र्याच्या ऐतिहासिक क्षणी, १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावर तिरंगा फडकवताना त्यांच्या शहनाईचे स्वर संपूर्ण देशाने ऐकले.