Silk Weaving in Solapur: सोलापुरातील रेशीम साड्यांचा उद्योग नवा उंची गाठतो

सोलापूर शहराची चादर जगभरात प्रसिद्ध आहे, परंतु आता येथे विणकरांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून सोलापुरी रेशीम साड्यांचा उद्योगही नवी दिशा घेत आहे. शहराच्या पूर्व भागातील विविध वसाहतींमधील विणकरांनी पारंपरिक हातमाग कौशल्यात नवीन तंत्रज्ञानाची समावेश करून साडी उत्पादनात महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणले आहेत. 'सोलापुरी सिल्क' या नावाने एक स्वतंत्र ब्रँड विकसित झाला आहे, जो साड्यांच्या उत्पादनात नव्या पद्धतींचा वापर करतो. दरवर्षी ७ आँगस्ट रोजी राष्ट्रीय हातमाग दिन साजरा केला जातो, आणि या निमित्ताने विणकरांच्या मेहनतीची महत्त्वाची जाणीव होते. सोलापुरातील विष्णूनगर, माधवनगर, वेणूगोपाळ नगर, बोळकवठेनगर आणि शांतीनगर यांसारख्या वसाहतींमध्ये विणकर कुटुंबे स्थायिक झाली आहेत. या कुटुंबांनी सुरुवातीला मजुरीवर काम करून स्वतःचे भांडवल उभे केले आणि आता १५० हून अधिक कुटुंबे सोलापुरात साड्या विणत आहेत. सोलापुरी सिल्क या ब्रँडने आपली ओळख निर्माण केली आहे आणि विणकरांच्या मेहनतीला एक नवा आकार दिला आहे.

सोलापुरातील विणकरांनी रेशमी साड्या तयार करण्यासाठी लागणारा वेळ कमी करण्यासाठी 'अनगे' नावाचे देशी तंत्र विकसित केले आहे. यामुळे रेशीम धाग्यांचा 'ताना-बाना' एकाच वेळी तयार होतो, ज्यामुळे साडी विणण्याचा कालावधी १५-२० दिवसांवरून १० दिवसांवर आला आहे. परिणामी, विणकरांना महिन्यात तीन साड्या विणणे शक्य झाले आहे, ज्यामुळे त्यांना एक साडी तयार करण्यासाठी ५ ते ७ हजार रुपयांची मजुरी मिळत आहे. अनुराधा काकी आणि मधुकर बंडा यांच्यासारख्या विणकरांनी या तंत्रज्ञानामुळे मिळालेल्या फायद्याबद्दल आनंद व्यक्त केला आहे. याशिवाय, वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने बंगळुरू येथून 'जेकार्ड' तंत्रज्ञान आणले आहे, ज्यामुळे साडीवरील डिझायनिंग संगणकावर होणार आहे. यामुळे उत्पादन क्षमतेला गती मिळाली आहे, आणि विणकरांना ३ लाख रुपयांचे यंत्र शासनाच्या योजनेमुळे ३० हजार रुपयांत उपलब्ध झाले आहे.