National Handloom Day Special: पैठणीच्या पदरावर चक्क मुख्यमंत्र्यांचे नाव; महिला विणकर कविताताईंचा अनोखा प्रयोग चर्चेत

हातमागाच्या परंपरेला जिवंत ठेवणे हे एक मोठे आव्हान आहे, विशेषतः यंत्रयुगात. परंतु, कविता अरुण ढवळे या विणकराने गेल्या २३ वर्षांपासून पैठणीच्या कलेचा वारसा जपला आहे. त्यांनी आपल्या कलेद्वारे स्वावलंबनाची वीण घट्ट केली आहे. स्वतः पैठणी विणून एक स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याबरोबरच, त्यांनी परिसरातील अनेक महिलांना मोफत प्रशिक्षण देऊन त्यांना आर्थिक आधार मिळवून दिला आहे. यामुळे अनेक महिलांना त्यांच्या कलेतून रोजगार मिळवण्याची संधी मिळाली आहे. पैठणीची जन्मभूमी असलेल्या पैठणच्या ओळखीत हातमाग कारागिरांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. कविता ढवळे यांचे नाव यामध्ये विशेष महत्त्वाचे आहे. त्यांनी पारंपरिक नक्षीकाम आणि रेशीम धाग्यांचा वापर करून पैठणी विणकामात एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. त्यांच्या कलेचा अनुभव आणि कौशल्य यामुळे त्यांनी अनेक उत्कृष्ट पैठण्या तयार केल्या आहेत, ज्यांची किंमत २५ हजारांपासून ६ लाख रुपयांपर्यंत आहे. या पैठण्यांना देशभरात विविध प्रदर्शनांमध्ये उत्तम प्रतिसाद मिळाला आहे. प्रत्येक पैठणी तयार करण्यासाठी लागणारा वेळ, कौशल्य आणि मेहनत यामुळे त्यांच्या कामाला मिळणारा प्रतिसाद त्यांच्या कौशल्याची पावती मानली जाते.

कविता ढवळे यांनी २००३ मध्ये महाराष्ट्र लघुउद्योग विकास महामंडळाच्या पैठणी केंद्रातून प्रशिक्षण घेतले. त्यानंतर त्यांनी पैठणी विणकामाच्या क्षेत्रात काम सुरू केले. सुरुवातीला आर्थिक अडचणी, वेळखाऊ प्रक्रिया आणि हातमागाच्या कामातील बारकाई यामुळे त्यांना अनेक आव्हानांना सामोरे जावे लागले. पण त्यांच्या कलेवरील निष्ठा आणि अथक परिश्रमामुळे त्यांनी या सर्व अडचणींवर मात केली. आज त्यांना पारंपरिक नक्षीकामात विशेष अनुभव आहे. 'असावली', 'अंजना लोटस', 'कोयरी मोर', 'सदाबहार' आणि 'वेलफूल' यांसारख्या नक्षीवर त्यांचे प्रभुत्व आहे. त्यांच्या २३ वर्षांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सुमारे ३०० पैठण्या विणल्या आहेत, ज्यामुळे त्यांनी आपल्या कुटुंबाला आर्थिक स्थैर्य दिले आहे. पैठणी विणकामामुळे त्यांनी आपल्या मुलाला नौदलात दाखल होण्यास आणि मुलीला उच्च शिक्षण मिळवून देण्यास मदत केली आहे. त्यांच्या मेहनतीमुळे एक सामान्य कुटुंबातील महिलेने आपल्या कुटुंबाला दिलेला आधार प्रेरणादायी आहे.