Digital Micro Watershed Maps: महाराष्ट्रातील जलसंधारणासाठी नवे मार्गदर्शन

मुंबई : महाराष्ट्रातील जलसंधारण आणि भूजल पुनर्भरणाच्या कार्यात आता विज्ञानाच्या आधारावर निर्णय घेण्याची संधी उपलब्ध झाली आहे. प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजनेअंतर्गत वसुंधरा पाणलोट विकास यंत्रणा, पुणे यांनी राज्यभर ५७,८५८ सूक्ष्म पाणलोट नकाशे तयार केले आहेत. हे नकाशे अत्याधुनिक भौगोलिक माहिती प्रणालीच्या सहाय्याने तयार करण्यात आले असून, यामुळे सामान्य नागरिकांना जलसंधारणाच्या कामांमध्ये अधिक सहकार्य मिळणार आहे. या नकाशांचा उपयोग करून शेतकऱ्यांना विहीर, शेततळे किंवा अन्य जलसंधारणाच्या कामांसाठी योग्य ठिकाणे निवडण्यात मदत होईल. पूर्वीच्या काळात या कामांसाठी अनेक वेळा प्रत्यक्ष पाहणी, कागदी नकाशे आणि स्थानिक अनुभवावर अवलंबून राहावे लागे, परंतु आता एकाच क्लिकवर आवश्यक माहिती उपलब्ध होणार आहे. या डिजिटल युगात जलव्यवस्थापनात एक नवा टप्पा गाठला गेला आहे.

या प्रणालीमध्ये उपग्रह प्रतिमा, डिजिटल एलिव्हेशन मॉडेल, मृदा नकाशे आणि भूजलाशी संबंधित विविध माहिती एकत्रित करून वैज्ञानिक विश्लेषण केले जाते. यामुळे संबंधित परिसरातील नदी-नाले, ओघोळ, जमिनीचा उतार, मातीचा प्रकार, गट क्रमांक, गावांच्या सीमा, भूजल पुनर्भरणाची क्षमता याबद्दल अचूक माहिती मिळवता येईल. यामुळे जलसंधारणाच्या कामांमध्ये अधिक कार्यक्षमतेने निर्णय घेता येणार आहे. या उपक्रमाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे राज्यातील प्रत्येक नागरिकाला त्यांच्या गावाचा सूक्ष्म पाणलोट नकाशा पाहण्याची, डाउनलोड करण्याची आणि प्रिंट काढण्याची सुविधा उपलब्ध झाली आहे. mhvslna.org या संकेतस्थळावर या नकाशांचा वापर करून नागरिक जलसंपत्तीच्या व्यवस्थापनात सक्रियपणे सहभागी होऊ शकतात.