Cotton Seed Preferences: शेतकऱ्यांनी कापूस बियाण्यांमध्ये कोणते निवडले?

सुनील चरपेनागपूर : केंद्र सरकारने एचटीबीटी कापूस बियाण्यांवर बंदी घातली असली तरी, या बियाण्यांचा वापर देशभरात वाढत आहे. गेल्या तीन हंगामांत या बियाण्यांचा बाजारातील वाटा ३० ते ३७ टक्के वाढला आहे, तर अधिकृत बीजी-२ कापूस बियाण्यांचा सेल बॅक ३५ ते ७० टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे. यामुळे लहान बियाणे उत्पादक कंपन्यांना मोठा फटका बसला आहे, ज्यांचा सेल बॅक ६५ ते ७० टक्के आहे, तर मोठ्या कंपन्यांचा सेल बॅक २० ते २५ टक्के आहे. देशभरातील १० कापूस उत्पादक राज्यांमध्ये दरवर्षी ५ ते ५.५ कोटी पाकिटे बियाण्यांची आवश्यकता असते, ज्यामध्ये महाराष्ट्राचा वाटा सर्वाधिक आहे. यवतमाळ जिल्ह्यात २७ ते २८ लाख पाकिटांचा वापर होतो, तर जळगाव आणि मध्य प्रदेशात २२ ते २४ लाख पाकिटे वापरली जातात.

एचटीबीटी कापूस बियाण्यांचे उत्पादन गुजरातमध्ये २००८ पासून सुरू झाले. या बियाण्यांपैकी ७० टक्के खुले विकले जातात, तर ३० टक्के पॅकिंग करून बाजारात आणले जातात. खुल्या बियाण्यांच्या विक्रीवर बंदी नसली तरी, पॅकिंग केलेल्या बियाण्यांवर नियम लागू होतात. यावर्षी महाराष्ट्रात ४५ ते ५५ लाख पाकिटे एचटीबीटी बियाण्यांची विक्री झाली आहे. शेतकऱ्यांनी मजुरांची कमतरता आणि तणनाशकांच्या खर्चात कपात करण्यासाठी तणनाशक सहनशील असलेल्या एचटीबीटी बियाण्यांना प्राधान्य दिले आहे, तरीही केंद्र सरकारने अधिकृत परवानगी न दिल्याने या बियाण्यांच्या गुणवत्ता आणि शुद्धतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित झाले आहे.