Establishment of a New State in the South:दक्षिणेत नवे स्वतंत्र (?) राज्य स्थापन

मनुष्याच्या जीवनात काही ना काही व्यसन असते, हे खरेच आहे. काही लोक दारूच्या आहारी जातात, काहींना प्रेमात गढून जातात, तर काहीजण गप्पागोष्टींमध्ये रमतात. शहाजी राजांच्या बाबतीतही असेच काहीसे होते. त्याला सेनेच्या नेतृत्वाची आवड होती आणि त्याच्या निष्ठावान सैनिकांच्या मदतीने त्याने अनेक मोहिमा यशस्वी केल्या. राजवाड्यांनी शहाजीच्या शौर्याची आणि त्याच्या सेनेच्या निष्ठेची विशेष चर्चा केली आहे. शहाजीने अनेक शत्रूंवर विजय मिळवला, तह केले आणि आपल्या साम्राज्याचा विस्तार केला. या सर्व गोष्टींचे विस्तृत वर्णन राजवाड्यांनी केले आहे, जे जिज्ञासू अभ्यासकांसाठी महत्त्वाचे आहे. शहाजीच्या कार्याची गहराई समजून घेण्यासाठी त्याच्या मोहिमांचे आणि संघर्षांचे बारकाईने निरीक्षण करणे आवश्यक आहे. शहाजीचा संबंध सुरुवातीला निजामशाही आणि आदिलशाहीशी होता, परंतु नंतर तो दिल्लीच्या मोंगलांशीही जोडला गेला. १५४९ मध्ये जहांगीरच्या मृत्यूनंतर शहाजहानने दिल्लीमध्ये राज्याभिषेक केला. त्यानंतर दक्षिणेकडे लक्ष देण्याचा विचार त्याच्या मनात आला, पण त्याचवेळी खान जहान लोदीने बंड पुकारले. शहाजीने निजामशाहीच्या मुत्सद्द्यांना मदत केली होती आणि त्यामुळे त्याला दक्षिणेत एक महत्त्वाची भूमिका साकारता आली. शहाजहानाच्या विरोधात उठाव करण्यासाठी दक्षिणेतल्या सर्व शक्ती एकत्र येण्याची शक्यता होती. त्यामुळे शहाजीच्या कार्याची गती वाढली.

खान जहान लोदी दक्षिणेत येताच त्याला दौलताबादेत एक लहानशी क्रांती घडत असल्याचे लक्षात आले. मोंगलांच्या मदतीने निजामशाहीचा नाश करण्याचा विचार असलेल्या फतेखानाच्या संशयामुळे मलिकंबराच्या मुलाला नजरकैदेत ठेवण्यात आले होते. लखूजी जाधवाच्या बाबतीतही तसाच संशय होता, ज्यामुळे त्याला आणि त्याच्या मुलाला ठार करण्यात आले. या सर्व घटनांनी शहाजीच्या साम्राज्याच्या विस्ताराला गती दिली. शहाजीने निजामशाहीवर स्वारी करून पुणे आणि संगमनेर यांसारख्या प्रांतांवर कब्जा केला. त्यामुळे तो स्वतंत्र राजाप्रमाणे वावरू लागला. आदिलशाहीच्या मुत्सद्द्यांना शहाजीच्या वाढत्या शक्तीचा धसका बसला. त्यांनी शहाजीला थांबवण्यासाठी मुरार जगदेवाला सैन्यासह पाठवले. या संघर्षात खान जहान लोदीला कोणाचा आधार घ्यावा लागला. मूर्तिजा आणि आदिलशहा यांच्यातील संघर्षामुळे लोदीने शहाजीच्या मदतीसाठी धाव घेतली. लोदी आणि शहाजीने मिळून अहमदनगर आणि दौलताबादपर्यंतच्या प्रांतांवर नियंत्रण मिळवले. त्यामुळे निजामशाहीचा मोठा भाग शहाजीच्या ताब्यात आला. शहाजीने भीमगड किल्ला दुरुस्त करून त्याचे नाव शाहगड ठेवले आणि तिथे आपले मुख्य ठाणे स्थापन केले. या सर्व घटनांनी दक्षिणेत एक नवीन स्वतंत्र राज्य स्थापन झाले, असे स्पष्ट होते.